Kucharz, który gotuje od dwudziestu lat, ma w szufladzie zszywany kajecik z przepisami. Zatłuszczony, poplamiony rosołem, niektóre strony sklejone. Nie dlatego, że nie pamięta, jak się robi kotleta. Pamięta. Ale kiedy w kuchni jest tłok i zamówień leci szesnaście na godzinę, nikt nie improwizuje. Sięgasz po kajet, odtwarzasz przepis, idzie dwa razy szybciej i zawsze wychodzi tak samo dobrze.
Ten rozdział to Twój kajet. Zszywany, poplamiony, ale Twój.
Pokazałem Ci strukturę dobrego promptu. Pokazałem, jak iterować. Pokazałem techniki i shot-prompting. Wszystko ładnie w teorii, ale kiedy o dziewiątej rano otwierasz skrzynkę, masz trzydzieści maili do odpisania i głowę jeszcze na poduszce, teoria Cię nie uratuje. Uratuje Cię gotowy szablon.
Poniżej masz dwanaście takich szablonów. Wszystkie sprawdzone, wszystkie zbudowane zgodnie z regułami z poprzednich rozdziałów. Każdy zaczyna się od krótkiego opisu, kiedy go używać, potem masz sam prompt, a na końcu uwagę, co warto podmienić, a czego lepiej nie ruszać.
Zasada obsługi: miejsca w nawiasach kwadratowych [TAK NAPISANE] to pola do uzupełnienia. Reszta jest już dopracowana, nie musisz ruszać, chyba, że nie pasuje do Twojej sytuacji.
Szablon 1: Mail, który masz napisać, ale nie wiesz jak zacząć
Używasz, kiedy musisz wysłać coś odbiorcy, do którego ciężko napisać - trudna wiadomość, delikatny temat, albo po prostu pusta kartka Cię blokuje.
Jesteś doświadczonym specjalistą od komunikacji biznesowej. Napisz maila do [KTO JEST ODBIORCĄ, np. klienta, który drugi raz w tym miesiącu zapomniał o płatności], ton [JAKI TON, np. stanowczy ale bez agresji]. Pisz jak człowiek, nie jak AI (m.in. nie używaj em dashes, jeżeli już musisz to użyj zwykłego myślnika). Kontekst sytuacji: [OPISZ KRÓTKO, co się wydarzyło i jakie są fakty]. Cel maila: [CO MA SIĘ STAĆ PO PRZECZYTANIU, np. żeby klient zapłacił w ciągu 3 dni]. Długość: do 120 słów. Nie używaj pustych grzeczności typu "mam nadzieję, że zastałem w dobrym zdrowiu". Zaproponuj też dwa warianty tematu maila.
Co warto podmienić: wszystkie nawiasy. Czego nie ruszać: limitu słów i zakazu pustych grzeczności. Chatbot uwielbia pisać "mam nadzieję, że list ten zastanie Pana w dobrym zdrowiu", a to brzmi jak kondolencje.
Szablon 2: Streszczenie długiego tekstu
Używasz, kiedy dostałeś PDF na czterdzieści stron, raport ze spotkania, albo artykuł, który ktoś Ci podesłał z przekazem "musisz to przeczytać". Nie musisz.
Jesteś analitykiem, który codziennie czyta dużo dokumentów i wyciąga z nich esencję dla zarządu. Dostaniesz tekst. Przygotuj streszczenie w trzech częściach: (1) Jedno zdanie - o czym to jest. (2) Pięć najważniejszych konkluzji w punktach, każdy punkt maksymalnie dwa zdania. (3) Trzy pytania, które zadałbyś autorowi, gdybyś mógł. Pomijaj ozdobniki, wymieniaj tylko to, co wnosi wartość. Tekst: [WKLEJ TEKST lub zamieść plik]
Co warto podmienić: tekst w nawiasie. Liczbę konkluzji możesz zmienić - trzy, pięć, siedem. Czego nie ruszać: podziału na trzy części. Jedno zdanie na górze to największa wartość, bo odpowiada na pytanie "czy ja w ogóle muszę to czytać".
Przy tej okazji sztuczka oszczędzająca kontekst i ewentualne limity. Jeżeli masz duży pdf to skopiuj jego zawartość do schowka i wklej jako tekst zamiast zamieszczać plik. Wklejając tekst zużywasz tokeny na podstawie czystego tekstu. Załączając plik "wydajesz" tokeny również na formatowanie i różnego rodzaju narzuty wynikające z formatu pliku PDF. To samo się tyczy innych formatów, np. Word. Do zrozumienia tekstu, AI nie potrzebuje jego formatowania.
Szablon 3: Notatka ze spotkania, którego nie chciałeś
Używasz po spotkaniu, z którego wyszedłeś z trzema stronami chaotycznych notatek i potrzebujesz coś sensownego rozesłać zespołowi.
Jesteś profesjonalnym asystentem, który przekuwa chaotyczne notatki na czytelne podsumowania dla zespołu. Z poniższych notatek przygotuj podsumowanie w takim formacie: (1) Data i temat spotkania. (2) Uczestnicy. (3) Kluczowe ustalenia (3-5 punktów). (4) Decyzje, które zapadły - kto, co, do kiedy. (5) Otwarte pytania, na które nie znaleziono odpowiedzi. Pisz zdaniami nieosobowymi, używaj nazwisk przy zadaniach. Jeżeli w notatkach czegoś brakuje, napisz "do ustalenia". Notatki: [WKLEJ NOTATKI]
Co warto podmienić: same notatki. Czego nie ruszać: punktu piątego. To najważniejsza część, o której wszyscy zapominają. Otwarte pytania, które nie trafią do podsumowania, wracają trzy tygodnie później jako kryzys.
Szablon 4: Burza mózgów bez nudnych pomysłów
Używasz, kiedy potrzebujesz pomysłów, a głowa ma pustki albo wszystkie pomysły, które przychodzą, są te same, co zawsze.
Jesteś kreatywnym strategiem z dwudziestoletnim doświadczeniem w różnych branżach. Twoje pomysły są konkretne, nie ogólne. Potrzebuję [LICZBA, np. 10] pomysłów na [CO KONKRETNIE, np. kampanię promocyjną nowego kursu online dla osób 40+]. Ograniczenia: [BUDŻET / CZAS / INNE, np. budżet do 5000 zł, realizacja w 6 tygodni]. Podziel pomysły na trzy kategorie: (1) Bezpieczne i sprawdzone. (2) Średnio ryzykowne ale potencjalnie skuteczne. (3) Ryzykowne i nieoczywiste. Każdy pomysł w jednym - dwóch zdaniach, bez wyjaśnień, dlaczego by zadziałał. Po prostu lista.
Co warto podmienić: liczbę, temat, ograniczenia. Czego nie ruszać: podziału na trzy kategorie. Bez tego dostaniesz piętnaście pomysłów poziomu "zróbmy post na Facebooku". Kategoria trzecia jest najcenniejsza - tam się kryją rzeczy, które mało kto zrobił.
Szablon 5: Zamień urzędniczy bełkot na ludzki język
Używasz, kiedy musisz coś opublikować, ale pierwotny tekst brzmi jakby był pisany przez prawnika zakładowego lat osiemdziesiątych.
Przepisz poniższy tekst językiem zrozumiałym dla normalnego człowieka, który nie ma cierpliwości do korporacyjnego żargonu. Zachowaj wszystkie fakty i liczby, ale wyrzuć: frazy typu "należy podkreślić", "w związku z powyższym", "celem zapewnienia", wszystkie imiesłowy biernie-czynne, strony biernych, zdań wielokrotnie złożonych. Krótkie zdania. Konkret. Żadnego lania wody. Długość wyniku: maksymalnie [DOCELOWA LICZBA SŁÓW]. Tekst oryginalny: [WKLEJ TEKST]
Co warto podmienić: tekst i docelową długość. Czego nie ruszać: zakazów. Każdy z nich wyrzuca konkretny śmietnik z korporacyjnej polszczyzny. Jeżeli masz przykładowe teksty stylu, który Tobie odpowiada to warto umieścić je jako plik i dodać do promptu: "Jako plik załączam przykład stylu wypowiedzi, którym się zainspiruj".
Szablon 6: Tłumaczenie, które brzmi jak tłumaczenie przez człowieka
Używasz, kiedy Google Translate brzmi sztywno, a DeepL gubi ton.
Jesteś tłumaczem z dwudziestoletnim doświadczeniem w tłumaczeniu [TYP TEKSTU, np. tekstów marketingowych / technicznych / literackich] z [JĘZYK ŹRÓDŁOWY] na [JĘZYK DOCELOWY]. Nie tłumaczysz słowo w słowo. Przekładasz sens, ton i intencję tak, żeby tekst brzmiał naturalnie dla rodzimego użytkownika języka docelowego. Zachowaj [CO WAŻNE, np. zwroty do czytelnika per "Ty", krótkie zdania, konkretny ton]. Po tłumaczeniu dopisz krótko, jakie trzy trudne decyzje musiałeś podjąć przy przekładzie i dlaczego. Tekst do tłumaczenia: [WKLEJ TEKST].
Co warto podmienić: języki, typ tekstu, tekst źródłowy, elementy do zachowania. Czego nie ruszać: prośby o trzy trudne decyzje na końcu. To daje Ci wgląd w to, gdzie tłumacz się wahał, i pozwala sprawdzić, czy zgadzasz się z jego wyborami.
Szablon 7: Analiza "za i przeciw", której można zaufać
Używasz, kiedy masz podjąć decyzję i utkwiłeś, bo wszystko wydaje się zarówno dobre, jak i złe.
Jesteś niezależnym doradcą, który pomaga ludziom podejmować decyzje. Nie masz interesu w żadnej opcji. Przeanalizuj decyzję: [OPISZ DECYZJĘ, np. czy kupić mieszkanie 55 m² w centrum za 780 tys. czy 80 m² na obrzeżach za tą samą kwotę]. Podaj: (1) Trzy najmocniejsze argumenty za opcją A. (2) Trzy najmocniejsze argumenty za opcją B. (3) Trzy rzeczy, których nie wiem, a powinienem sprawdzić przed decyzją. (4) Powiedz, co byś wybrał na moim miejscu i dlaczego, zakładając, że moje priorytety to [LISTA PRIORYTETÓW, np. koszty utrzymania, komfort życia, perspektywa wzrostu wartości]. Zapytaj jeżeli potrzebujesz dodatkowych informacji by wykonać polecenie na najwyższym poziomie.
Co warto podmienić: opis decyzji i priorytety. Czego nie ruszać: punktu trzeciego. Rzeczy, których nie wiesz, a powinieneś, to zwykle to, co faktycznie przesądzi o decyzji.
Szablon 8: Opis produktu, który nie brzmi jak opis produktu
Używasz, kiedy piszesz do sklepu, na Allegro, albo na stronę - i masz dosyć tekstów brzmiących jak ulotka reklamowa z lat dziewięćdziesiątych.
Jesteś copywriterem e-commerce specjalizującym się w produktach dla [GRUPA DOCELOWA, np. rodziców z małymi dziećmi]. Piszesz konkretnie i po ludzku, jak znajomy, który polecał Ci coś dobrego. Napisz opis produktu: [NAZWA I KATEGORIA PRODUKTU]. Specyfikacja: [LISTA CECH TECHNICZNYCH]. Trzy największe problemy, które ten produkt rozwiązuje: [LISTA PROBLEMÓW]. Długość: [LICZBA SŁÓW, np. 150]. Struktura: (1) Jedno zdanie otwarcia, które trafia w ból klienta. (2) Trzy krótkie akapity o konkretnych korzyściach. (3) Dwie sytuacje, w których ten produkt się przyda. (4) Jedno zdanie zamykające z wezwaniem do działania. Bez zwrotów "innowacyjny", "wyjątkowy", "najwyższej jakości".
Co warto podmienić: grupę, produkt, specyfikację, problemy, długość. Czego nie ruszać: listy zakazanych słów. Chatbot domyślnie uwielbia "innowacyjny", a tego słowa nikt normalny w sklepie nie szuka.
Szablon 9: Pytanie, które zadałbyś ekspertowi
Używasz, kiedy musisz szybko zrozumieć nowy temat, a nie masz pod ręką znajomego specjalisty.
Jesteś ekspertem w dziedzinie [DZIEDZINA] z 20 lat doświadczenia, który potrafi tłumaczyć trudne rzeczy prostym językiem. Nie używasz żargonu, chyba że jest naprawdę niezbędny, a jeśli używasz, wyjaśniasz od razu. Wyjaśnij mi [ZAGADNIENIE], zakładając, że mój poziom wiedzy w tym temacie jest [POZIOM WIEDZY, np. znikomy / kompletne podstawy]. Struktura: (1) Dwuzdaniowe wyjaśnienie dla zupełnie zielonej osoby. (2) Jak to działa w praktyce - trzy konkretne przykłady. (3) Najczęstszy błąd lub nieporozumienie w tym temacie. (4) Trzy pytania, które ktoś taki jak ja powinien zadać specjaliście, zanim podejmie decyzje w tym obszarze.
Co warto podmienić: dziedzinę, zagadnienie, poziom wiedzy. Czego nie ruszać: punktu trzeciego i czwartego. Najczęstszy błąd i mądre pytania to rzeczy, których nie wyciągniesz z Wikipedii.
Szablon 10: Post na LinkedIn, który się czyta
Używasz, kiedy chcesz coś opublikować, ale wiesz, że Twoje wczorajsze posty oglądało dwóch kuzynów i algorytm (i to przez chwilę).
Jesteś doświadczonym autorem treści na LinkedIn. Twoje posty mają wysokie zaangażowanie, bo piszesz krótkie zdania, zaczynasz od mocnego otwarcia i mówisz rzeczy, których inni się boją. Napisz post na LinkedIn. Temat: [O CZYM]. Kluczowy przekaz w jednym zdaniu: [TEZA]. Moja grupa docelowa to [KTO CZYTA]. Wymagania: (1) Maksymalnie 1000 znaków. (2) Pierwsze zdanie musi być "pattern interrupt" - coś, co zatrzyma scroll i przyciągnie do pozostania na poście. Nie chwal się i nie pisz o sobie, pisz o czytelniku albo o uniwersalnym napięciu. (3) Bez emoji. (4) Bez hashtagów. (5) Krótkie akapity, najwyżej dwa zdania. (6) Nie używaj banalnego CTA. Daj trzy warianty otwarcia do wyboru.
Co warto podmienić: temat, tezę, grupę. Czego nie ruszać: punktu drugiego i piątego. To są zasady, które decydują o tym, czy ktokolwiek to przeczyta.
Tutaj znowu przyda się sztuczka z próbką stylu. Jeżeli posiadasz wzorcowe posty, których styl Ci się podoba to zamieść je jako plik i dodaj do promptu: "Jako plik zamieszczam wzorzec stylu. Inspiruj się tymi przykładami przy pisaniu. Nie bierz pod uwagę faktów z przykładów - tylko zainspiruj się stylem.".
Szablon 11: Lista kontrolna dla rzeczy, które robisz pierwszy raz
Używasz, kiedy wchodzisz w coś nowego i chcesz uniknąć głupich błędów, których doświadczeni ludzie już nie popełniają.
Jesteś mentorem, który widział wszystkie możliwe błędy popełniane przez początkujących w obszarze [OBSZAR, np. pierwsze zatrudnianie pracownika / pierwsza kampania Google Ads / pierwsza sesja fotograficzna komercyjna/ pierwszy zakup gitary]. Przygotuj dla mnie listę kontrolną na podstawie kontekstu: [CO KONKRETNIE ROBIĘ, np. zatrudniam pierwszego pracownika w małej firmie projektowej]. Format: (1) Trzy rzeczy do zrobienia TYDZIEŃ PRZED. (2) Trzy rzeczy do zrobienia DZIEŃ PRZED. (3) Trzy rzeczy do zrobienia W TRAKCIE. (4) Trzy rzeczy do zrobienia PO. (5) Pięć najczęstszych błędów początkujących w tym obszarze i jak ich uniknąć. Pisz konkretnie, nie ogólnikami - nie "dobrze się przygotuj" tylko "sprawdź X".
Co warto podmienić: obszar i konkretny kontekst. Czego nie ruszać: podziału na fazy czasowe i punktu piątego. Lista błędów to największa wartość, bo chroni Cię przed rzeczami, których nawet nie wiesz, że nie wiesz.
Szablon 12: Twoja osobista biblioteka w zalążku
Ten szablon jest inny. Nie służy do zrobienia konkretnej rzeczy. Służy do tego, żeby chatbot pomógł Ci zbudować szablony pod Twoją pracę.
Jestem [CO ROBIĘ, np. księgową w małej firmie obsługującej 80 klientów / managerem produktu w firmie SaaS / właścicielką salonu fryzjerskiego / nałogowym grajkiem ulicznym]. Codziennie wykonuję zadania, które się powtarzają. Przeprowadzamy razem małe badanie. Zadaj mi 10 pytań po kolei, żeby zidentyfikować trzy zadania, które: (1) robię regularnie, (2) zabierają mi co najmniej 30 minut dziennie, (3) mają przewidywalną strukturę. Po moich odpowiedziach zaproponuj dla każdego z tych trzech zadań gotowy szablon promptu, który będę mogła skopiować i używać.
Co warto podmienić: opis tego, co robisz. Czego nie ruszać: liczby pytań i reguł selekcji zadań. Zadania, które zabierają mało czasu, nie opłaca się automatyzować. Zadania bez struktury nie poddadzą się szablonowi.
Jak dopasować szablon pod siebie
Te prompty to punkty startowe, nie punkty końcowe. Używaj ich jak Twój kucharz używa przepisu - podstawa ta sama, ale sól dosypujesz na oko, bo znasz smak swoich klientów.
Trzy zasady modyfikacji, żebyś nie zepsuł dobrego szablonu:
Zmieniaj treść, nie strukturę. Nawias kwadratowy możesz wypełniać dowolnie. Ale jak szablon mówi "trzy akapity po maksymalnie dwa zdania", to tego się trzymaj, bo to ta struktura odpowiada za jakość, nie temat.
Dodawaj, nie odejmuj. Jeżeli brakuje Ci czegoś, dopisz. Jeżeli coś Ci przeszkadza, zanim wywalisz, zastanów się, co to tam robi. Zwykle tam stoi po coś.
Po trzecim użyciu zrób swoją wersję. Pierwszy raz kopiujesz jak jest. Drugi raz zauważasz, czego Ci brakuje. Trzeci raz wiesz, jak to ma wyglądać w Twojej wersji. Zapisz ją sobie i używaj.
Zbuduj własny kajet
Kucharz ma jeden kajet. Ty powinieneś mieć jeden folder, jeden plik w notatkach, jedną zakładkę w przeglądarce - cokolwiek, byle w jednym miejscu. Tam trafiają prompty, które działają.
Schemat jest banalny:
Za pierwszym razem, kiedy jakiś prompt zadziałał lepiej niż inne, zapisz go. Nie obiecuj sobie, że zapiszesz jutro. Zapisz teraz, bo jutro nie pamiętasz już, którym promptem to zrobiłeś. Dopisz też dwa zdania: do czego go używałeś i co zmieniłeś przy drugim użyciu. Za miesiąc masz piętnaście promptów. Za pół roku masz sześćdziesiąt. Za rok masz coś, czego nie kupisz za żadne pieniądze, bo to jest skrojone pod Ciebie.
Większość ludzi tego nie robi. Dostają dobry wynik, cieszą się, idą dalej, a za trzy dni siedzą od zera, bo nie pamiętają, jak wcześniej to zrobili. Nie bądź jak większość ludzi.
Podsumowanie Modułu 2
Przeszliśmy razem przez sześć rozdziałów. Wiesz, dlaczego ogólniki nie działają. Wiesz, jak zbudować dobry prompt z czterech kawałków. Wiesz, jak iterować, zamiast walczyć z chatbotem. Znasz sześć technik, które zmieniają jakość pracy. Rozumiesz, kiedy pokazywać chatbotowi przykłady, a kiedy nie trzeba. I masz dwanaście gotowych szablonów, które możesz zacząć używać jutro rano.
To wystarczający fundament, żeby przestać się bawić, a zacząć pracować.
Co dalej?
Od następnego rozdziału wjeżdżamy z modułem, który pokaże Ci jak można usprawnić pracę z AI. Nie chodzi o jakość wyniku - chodzi o to by pracować szybciej i mniej pracochłonnie. Chodzi też o to by Twoje wygenerowane treści były bardziej "Twoje", a mniej AI-generyczne.